Gospodarija tradishonala Chilia Veche – e familia Pleśka Mirel

E Purani Kilia si o maj purano vazdipen andar e Delta le Dunärǎqi haj si and-o nordo le źudecosqo Tulćea, k-e granica le themeça Ukraina.

 

Ol tradicie haj e arhitektura le thanesqi si but phandle le thanesθar but śukar kaj dikhel pes. Śukar anda kodoja ke si simplo, ol tradicionalo khera le Deltaqe si but laćhe vaś ol thana kaj dikhen pen trujal. Von sas kerde numaj andar naturalo materialurǎ: barrutne kirpićǎ, opral savenθe sas thodo stufo haj kerde zelenoneça vaj sinǒneça, kaś te dikhel pes o but śukar phanglipen maśkar o pani haj o ćeri. E maj importanto buki kaj keren la ol manuśa lipovenǎ kaj astaren maćhen si kodoja te keren haj te inkeren ol barke haj bukǎ savença astares maćhen. 

 

Areslǎn and-jekh than kaj o vaxt ʒal maj phares, kadja ke lośar tut haj dikh so ʒivimasqe paramićǎ si le manuśen lipovenǎ kaj astaren maćhen, lośar tut sosθar dikhes haj sosθar aśtis te xas kathe. Miśto avilǎn ke Purani Kilia! 

 

E Purani Kilia si jekh gavorro garavdo and-o ilo le Deltaqo, and-e rig andar o nordo le źudecosqo Tulćea. O gav si o maj purano than kaj beśen manuśa andar e Delta, kaj inkerel haj pazil e but prinʒardi diz Kilia (vazdini and-o berś 1479) haj vaś e dujto kangeri sar baripen andar e Romïnia. Maj anglal, jekh vazdipen grećitiko kaj bućholas Akillea, so kerdǎs maj buten te pakǎn ke kadava si o than kaj beśel o trupo le mare manuśesqo greko Ahile, o gavorro dinǎs barǎrimaça o anav le musǎqo (bracosqo) Kilia le Dunärǎqe. 

 

---

 

O ʒivipen le manuśenqo kathar si maj diferime desar ol gava kaj si trujal, sar si o gav Letea haj o gav Periprava, anda kodoja ke si maj barvalo, ke bazil pes p-o gavutno faktoro haj o buxlǎripen le relacienqo le themeça Ukraina. 

Pala o phiripen p-e musi (braco) Kilia haj le forurenqo barǎripen, na aśtil te del pes duma pa ol bukǎ le meśteśugurenqe andar ol gava, tha maj but, pa ol kolaver bukǎ kaj te lokhǎren le forurenqo barǎripen. Avrǎl o astaripen le maćhesqo haj ol manuśa kaj kerenas buki le kaśteça, save kerenas ol barke haj aver kaśtesqe bukǎ, maj si vi e buki le stufoça, ama vi le barǎrimaça le ʒivutrenqo, haj kerenas buki la phuvǎça. Ol manuśa kerenas kadala bukǎ and-e penqe khera haj and-ol barrǎ kaj si but barvale sar buxlipen haj si but bare, pherda lulugǎ, pherra haj vi reza.  

 

---

 

E maj importanto buki sas haj si vi akana, sa kodoja le kerimasqi le barkenqi haj le bukǎnqe kaj astares maćhe lença. Len pen naturala bukǎ paśal, materialurǎ kaj si laćhe vaś e phuv, materialurǎ save na keren nasul le phuvǎqe, vi le barkenqe haj vi le bukǎnqe savença astaren pen ol maćhe. Aver bukǎ kaj keren pen and-o kadava than si e buki le stufoça haj o keripen le bukǎnqo vaś ol khera andar e papura, saven ol manuśa bikinen len haj anen lenqe love. Sa kadja, le stufoça kerelas pes barr le kheresqe, ol barrǎ haj aver xulavimata le barrǎqe. Jekh aver buki kathar sas e buki le kaśteça, kaj sas vaś ol balvalǎqe asǎva kaj si and-e Purani Kilia. 

 

---

 

Savorri Delta le Dunärǎqi si jekh than but śukar, savo del le manuśen kaj aven kathe but bukǎ save te keren len haj vi so te dikhen, kaj te ćhinen lenqo phurdipen. And-e Purani Kilia vaj paśal laθe arakhen pen 16 naturalo rezervacie lulugǎnça haj ʒivutrença save na maj dikhes len and-jekh aver rig: 

 

Katar avel: https://www.stiintasitehnica.com/delta-dunarii-fisa-descriptiva-de-arhitectura/