Khera tradicionalo Ćerna

E komuna Ćerna, kaj si and-o sud-vesto le Themutne Parkosqo ol Plaja le Mäćinosqe, dikhǒl pand-o ververipen arhitekturalo haj ol tradicie le thanesqe. Ol khera tradicionalo aćhile kathe sikaven but ćaćes o stilo speśifiko le arhitekturaqo le thanesqi. Ʒi and-o berś 1940, e komuniteta andar e Ćerna sas kerdi śerutnes andar bulgarǎ, kaj ʒivenas penqe familiença le gaʒença. Maj palal, pala so paruvdili e populacia, e komuniteta bulgärisko sas paruvdi katar ol meglenogaʒe andar o Kadrilater, save aćhile kathe.

O stilo le kherenqo tradicionalo andar e Ćerna si paruvdo haj dikhǒl pes katar e arhitektura bulgärisko. Kadava dikhǒl pand-ol akoperiśoja streśinença buxle haj mukhle tele, kerde andar olane vaj stufo, haj vi pand-ol fundacie zorale andar barr haj kirpićǎ vaj ćeamuro. Ol facade le kherenqe si vopsime and-o parno vaj sinio haj si xurǎvde bukǎnça spećifiko le thanesqe, haj sikaven vi maj but o ćaćipen le tradicienqo le thanesqe.

Jekh buki verver le kherenqi andar e Ćerna si ol prispe thule haj ućhalale, save den śukaripen haj keren ol khera te aven laćhe. Kadala prispe si thode pe sǎ e facada śerutni, vaj pe jekh kotor śerutno andar laθe. 

Jekh eksemplo śerutno le arhitekturaqo vernakularo si o kher kaj biandilo haj beślas kana sas ćhavorro o poeto Panait Ćerna. Kadava sikavel ol bukǎ le stilosqe kathar, duvarença uće, tïmpläria kaśtukani vopsime and-o sinio, kaj si kontra le parnesqi tato le varrosqo haj jekhe prispaça tradicionalo. Andral kadava kher si bukǎ vaś e ćivilizacia popularo spećifiko le thanesqe, sar si ol suvimata dekorativo haj labǎrimasqe, instrumentaro tipiko le bukǎnqo le thanesqe, ama vi jekh kolekcia lilenqi haj kopienqi pala ol manuskrisoja le poetosqe Panait Ćerna.

Ol barǎ le kherenqe andar e Ćerna si bare, si len kam 2000 metrǎ pätrato. Kadalen si len verver anekse kheresqe, sarkon jekhe roloça but miśto thodo. O hambaro, sikavindoj o karakteri agrikolo le kheresqo, si jekh than śerutno andar o thovipen le rekoltenqo. O damo si than garavimasqo vaś ol ʒivutre kheresqe, haj o päjero si o depozito le śelǎnqo. O bov le manresqo, o koteco le kaxnǎnqo (savo kathe bućhol kurniko) haj e saiaua vaj o than vaś ol bakrǎ, pherel o dikhipen jekhe ʒivimasqe kaj san harniko haj mares tut te avel tut so kames. 

O than xamasqo milajesqo, kaj bućhol vi askana, si o than kaj inkerel pes haj del pes maj dur e arta xamasqi tradicionalo le komunitetaqi. Kathe si kiravde verver xamata haj bukǎ andar manro, sar si ol mariklǎ, o manro, ol turte haj ol pite spećifiko le xamasqe megleno. Kadala laćhimata si peke griźaça and-ol bova manresqe vaj p-ol plite le askanelenqo, inkerindoj o ćaćipen le gustosqo haj le tradicienqo le thanesqe. 

And-o ćentro le gavesqe Ćerna, paśa e khangeri le gavesqi, si o Kher Memorialo le poetosqo Panait Ćerna. Kathe, ol phirtune daśtin te ʒanen maj but bukǎ pa o ʒivipen haj e opera kadalesqi.

E ekspozicia andar ol 3 livnǎ sikavel informacie, fotografie, lila, aktoja ofićialo, rećenzie haj bukǎ le poetosqe. Aver livnǎ sikaven ol thana andral tradicionalo le kherenqe katar o astaripen le śeliberśesqo XX, mobilaça ćaći haj khuvimatença.

And-e bar, ol phirutne śaj dikhen unelte agrikolo tradicionalo, save sikaven jekh andar ol śerutne bukǎ le manuśenqe kathar.

O Dumitru Ćerna, prinʒardo vi le anaveça bićaćo Dumitru Bobinä, biandilo and-o berś 1955 and-e komuna Ćerna haj jekh aver manuś śerutno le thanesqo. Kadava si poeto, publićisto, prozatori haj eseisto, kaj beśel and-e Kluź-Napoka. Lǎs o titlo doktorosqo and-e filoloʒia distinkciaçahaj si mebro andar e Uniunǎ le Xramosarnenqi andar e Romïnia.

Haj te na bistras, e lokaliteta Ćerna maj dinǎs jekh bare manuśes: o Joan Simiti. Biando k-o 1 oktombra 1928 and-o than Kadrilater, kadava kerdilo doktoro and-ol ʒanglimata farmaćeutiko, xramosarindoj jekh teza pa ol bukǎ kimiko. Xramosardǎs maj but de 130 artikoloja ande amaro them haj avri, kerindoj buki avre manuśença ʒangle and-o baripen la nevimatenqo haj bukǎnqo kaj keren len. Sas jekh buki bari and-o domeniu le farmaćiaqo haj le kimiaqo, haj sas k-ol konferince haj kongresoja themutne haj vi maśkarthemutne, haj vi evenimentojenθe akademiko.